Թափոններ/Խնդիր և լուծումներ

Մարդու տնտեսական գործունեությունը անվերադարձ ազդեցություն է թողնում մեզ շրջապատող միջավայրի վրա, հանդիսանալով, մի շարք՝ կենսականորեն կարևորագույն մարդկանց համար խնդիրների պատճառ: Իհարկե անմիջականորեն կապված է կենդանական և բուսական աշխարհների հետ:
Աղտոտվածության պաճառ է հանդիսանում մարդկանց պահանջարկի աճը: Գախտնիք չէ, որ բնակչության թիվը գնալով աճում է, և հետևաբար ջրի, ուտելիքի և կենցաղային իրերի կարիքը մեծանում է: Խուսափելու համար այդքան մնացորդներից, ոնոնք ըստ երևույթի, փողոցներ և գետեր են նետվում մարդկանց կողմից, պետք է զարգացնել նախ թափոնների տեսակավորումը և ապա վերամշակումը:
Ապակին, թուղթը և պլաստիկը աղբ չեն, քանի որ դրանք վերամշակելու հնարավորություն կա:

Արդեն որոշ ժամանակ է, ինչ աշխարհի զարգացած շատ քաղաքների նման Երևանը համայնքի մակարդակով սկսել է թափոնների տեսակավորման գործընթացը:
«Ծրագիրն ունի բնապահպանական մեծ նշանակություն, որի միջոցով մենք էապես նվազեցնում ենք աղբավայր տեղափոխվող աղբի ծավալը: Այն կանխում է նաև հետագայում դրանց այրումը և վտանգավոր գազերի արտանետումը մթնոլորտ:»,- նշում է «Կանաչապատում և շրջակա միջավայրի պահպանություն» ՀՈԱԿ-ի տնօրեն Արա Աղայանը:
«Շաբաթը վեց օր մեքենաներն աշխատում են և օրվա վերջում գնում են վերամշակման գործարան ու դատարկվում»,- նշում է տեսակավորման մասնագետ Արգիշտի Դարբինյանը:
Ծրագրի մեկնարկին զուգահեռ՝ երևանյան փողոցներում փուլ առ փուլ հայտնվեցին հատուկ թափոնամաններ: Որպեսզի քաղաքացիների համար հեշտ լինի տեսակավորման գործընթացը, ընտրվեցին հատուկ գույներով աղբամաններ: Դեղինը թղթի համար է, մոխրագույնը՝ ապակու, իսկ կապույտը՝ պլաստիկի: Երևանի 135 հասցեներում արդեն ավելի քան 400 թափոնաման կա տեղադրված:

Ինֆո աղբյուր

«Նշանիկ» ՍՊԸ-ն մի քանի տասնամյակ է ինչ զբաղվում է պոլիէթիլենային աղբի վերամշակմամբ, Տիգրան Բասմանջյանի տնօրինությամբ: Տարբեր արդյունաբերական հիմնարկներից վերցնելով թափոնները, ինչից հետո այն դասակարգվում է, մաքրվում, լվացվում, աղացվում, գունավորվում, հատիկավորվում, ապա վերամշակվում և դառնում նոր, օգտագործմանը պիտանի արտադրանք: Եվ խորհուրդ է տրվում պոլիէթիլենը նույնպես հավաքել և հանձնել նման գործարանները, թափելու փոխարեն:
Ինֆո աղբյուր

Մենք բոլորս կարող ենք ունենալ մեր փոքրիկ ներդրումը երկրի բարելավման մեջ: Կարող ենք գեղեցկացնել մեր բնությունը և մաքրել օդը: Թափոններն ամենուր չնետելով, հնարավորությամ դեպքում այն հավաքելով փողոցներից, կամ տեսակավորելով, և հանձնելով այն համապատասխան կազմակերպությունների, վերամշակման համար: Հեշտացնենք մեր և ապագա սերունդների կյանքը:

Անապատացում

Ներկա պահին անապատացումը շատ վտանգավոր և լուրջ համամոլորակային խնդիր է։ Անապատացումները լինում են հողային, սառցե, ջրային… Հիմնական պատճառներն են անտառահատումները կամ հրդեհները, գերարածեցման հետևանքով արոտավայրերի  դեգրադացումը, ջրային պաշարների անխնա օգտագործումից տեղանքի չորացումը, ստորերկրյա ջրերի բարձրացման պատճառով վարելահողերի աղակալումը, ջրի չափազանց աղիությունը և այլն։ 

Անապատացման դեմ ամենաքիչը, որ մարդիկ կարող են անել, դա արհեստական անտառների ստեղծումն է։ Գետերի, լճերի և այլ ջրային պաշարները խնայողաբար օգտագոծումը նույնպես կարող է նպաստել ջրային տարածքների ցամաքեցման, և անապատացման դեպքերի նվազմանը։ Կենդանիների՝ մասնավորապես ոչխարների արոտավայրերը խելամիտ օգտագործել, և դաշտում խոտի ավարտման դեպքում աճեցնել կրկին, ոչ թե ման գալ նոր արոտավայրեր։ Շատ դեպքերում մարդիկ անզոր են, սակայն այս ամենը կարող են անել անապատացման սարսափելի վտանգը որոշ չափով կանխելու համար։ 

Տուրիզմ

  1. Որո՞նք են տվյալ ճյուղի զարգացման նախադրյալները և խոչընդոտները
    Տուրիզմի զարգացման նախադրյալները հիմնականում համարվում են աշխարհագրական դիրքը, տարածքը և բնականաբար տեսարժան վայրերը: ՀՀ-ն Աչքի է ընկնում իր վաղուց պահպանված տարածքներով և կառույցներով: Բազմադարյա պատմություն և հարուստ մշակույթ ունեցող երկիր է, ինչով էլ գրավում է արտերկրացիների ուշադրությունը: Կարծում եմ դրանով է պայմանաորված ՀՀ-ի տուրիզմի զարգացումը:
  2. Զարգացման ի՞նչ պատմություն է անցել տնտեսության տվյալ ճյուղը
    ԽՍՀՄ գոյության տարիներին (1922-1991) Խորհրդային Հայաստան են այցելում միութենական մյուս հանրապետությունների հարյուրավոր քաղաքացիներ՝ հիմնականում հանգստի կամ աշխատանքային նպատակներով։ Զբոսաշրջիկների համար Երևանում և շրջաններում կառուցվում են հյուրանոցային համալիրներ, որոնք մեծ համբավ էին վայելում այցելուների մոտ։
    1980-ական թվականներին Երևանում կառուցվում են նոր հյուրանոցներ՝ «Երիտասարդական պալատը», «Դվինը», «Շիրակը» և այլն։ Հայկական երկաթուղուց բացի, որն ավելի էր ընդլայնվել, կառուցվում են հարյուրավոր կիլոմետրերի երկարություն ունեցող ավտոճանապարհներ:
    1990-ական թվականներին զբոսաշրջությունը Հայաստանում անկում է ապրում՝ կապված աղետալի երկրաշարժի, Արցախյան ազատամարտի ու տնտեսական ճգնաժամի հետևանքով։
    2000-ական թվականներից Հայաստանի զբոսաշրջության զարգացումը կրկին վերելք է ապրում։ Եթե մինչ այդ երկիր էին գալիս գերազանցապես ԽՍՀՄ քաղաքացիներ, ապա նորանկախ Հայաստանը և ազատագրված Արցախը տեսնելու համար տարեցտարի Երևան են այցելում հազարավոր սփյուռքահայեր՝ Ռուսաստանից, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից, և այլ երկրներից։ Հայաստան են այցելում նաև եվրոպացի ու ամերիկացի։
    2011 թվականի տվյալներով Հայաստանում կար 128 հյուրանոց, 102 ճամբար, 31 հանգստյան տուն, 19 տուրիստական բազա՝ ընդհանուր առմամբ նախատեսված մոտ 98500 մարդու համար։ Հայաստան այցելող զբոսաշրջիկների թիվը 2013 թվականից հատել է 1 միլիոնի սահմանագիծը։ 2016 թվականի ընթացքում, չնայած ներքին ու արտաքին լուրջ խնդիրներին (Քառօրյա պատերազմ), Հայաստանում զբոսաշրջությունը ոչ միայն չնվազեց, այլև նախորդ տարվա համեմատ ավելացավ մոտ 6 %-ով՝ հասնելով 1,26 միլիոնի։
  3. Ի՞նչ դեր ունի տվյալ ճյուղը ՀՀ-ի համար
    Ճամփորդելը յուրաքանչյու երկիր թանկ հաճույք է: Եվ նունկերպ այդ գումարը, որը զբոսաշրջիկները ծախսույմ են Հայաստանում, և որը ստանում ենք տուրիզմի զարգացման շնորհիվ, գնում է երկրի բյուջե, ինչը խելացի և ճիշտ օգտագործելու դեպքում նպաստում է երկրի զարգացմանը:
  4. Ի՞նչ կապ ունի տվյալ ճյուղը տնտեսության այլ ճյուղերի հետ
    Տուրիզմի զարգացման նախադրյալներից շատ կարևոր է Հայ մշակույթը: Շատերը գալիս են Հայաստան փորցելու օրինակ մեծ համբավ ունեցող թոնրի լավաշը, հայկական ծիրանը, գինին և այլն: Այդ ամենը մենք ունենք գյուղատնտեսության, սննդի արտադրության և այլ ճյուղերի շնորհիվ: Հետևաբար ալյ տնտեսության ճյուղերի զարգացումը որոշ չափով կօգնի տուրիզմի զարգացմանը նույնպես:
  5. Ինչպե՞ս եք պատկերացնում տվյալ ճյուղի զարգացման հեռանկարը
    ՀՀ-ն ունի համարյա ամեն ինչ տուրիզմի զարգացումն ապահովելու համար, եթե մենք մի փոքր խնամքով վերաբերվենք, և ոչնչացնելու փոխարեն զարգացնենք այն ինչ ունենք, միգուցե և մեծ առաջադիմություններ ունենանք: Հիմա ամենուր կհանդիպեք աղբի կույտեր, որոնք դեռ կաճեն… Եթե մարդիկ սովորեն գնահատել իրենց ունեցածը, դա մի գուցե նպաստի Տուրիզմի ապագա զարգացմանը:

ՀՀ սննդի արտադրություն

1995թվականից սննդի արդյունաբերությունը ՀՀ արդյունաբերության առաջատար ճյուղերից է, որին բաժին է ընկնում համախառն արդյունաբերական արտադրանքի 37 %-ը։ Ճյուղը միավորում է գինու-կոնյակի, հանքային ջրերի, ալրաղաց, կաթնամթերքի, մրգի և բանջարեղենի, պահածոների, ծխախոտի, մսամթերքի, ձկնեղենի արտադրության հարյուրավոր խոշոր, միջին ու մանր ձեռնարկություններ։

Մինչև 1920 թվականը Հայաստանում գործել են սննդի արդյունաբերության հումքի վերամշակման 20 համեմատաբար խոշոր և մի քանի հարյուր տնայնագործ, ձեռնարկություններ։ Առավել զարգացած էր գինու-կոնյակի ճյուղը: Արտադրվել է նաև պանիր ,պահածո, գարեջուր, օճառ , զտված բրինձ և այլն։ 1929-1940թվականներին շահագործման են հանձնվել Արզնիի հանքային ջրերի շշալցման, Երևանի պահածոների, Այգեհովտիֆերմենտացման գործարանները, Երևանի և Գյումրիի մսի կոմբինատները, Երևանի ծխախոտի ու հրուշակեղենի-մակարոնի ֆաբրիկաները։ 1913 թվականի համեմատությամբ՝ 1940 թվականին սննդի արդյունաբերության արտադրանքի ծավալն աճել է 8 անգամ։ 1941-1945 թվականներին ձեռնարկությունները մթերք են արտադրել բանակի համար։ Արտադրանքի ընդհանուր ծավալը կրճատվել է 30 %-ով։ Միաժամանակ շարունակվել է Աշտարակի ու Կոտայքիգինու, Արմավիրի պահածոների, Սպիտակի շաքարի, Արզնիիապակե տարաների գործարանների և այլ օբյեկտների շինարարությունները։ 1946-1960 թվականներին վերականգնվել է արտադրության 1940 թվականի մակարդակը։ Կառուցվել են Երևանի կոնյակի, մարգարինի, գարեջրի, Փարաքարի գինու, Սպիտակի կիտրոնաթթվի գործարանները, Գյումրիի հրուշակեղենի ֆաբրիկան, տարբեր շրջաններում՝ պանրագործարաններ և այլն, միաժամանակ վերակառուցվել և ընդլայնվել են հին ձեռնարկությունները։

Հայաստանի և Բոսնիա & Հերցեգովինաի բնակչության թվի ցուցանիշներ

Հայաստանի և Բոսնիա & Հերցեգովինաի բնակչության թվի ցուցանիշների որոշ չափով նմանություններ ունեն: Երկու երկրներում էլ բնակչության քանակը վերջին տարիներին մետ 3 միլիոն է: Հայաստանում եփե ուշադիր լինենք, մինչև 2010թ բնակչությունըշարհունակել է պակասել, իսկ դրանից հետո հանկարծակի սկսել է աճ ապրել: Իսկ Բոսնիա և Հերցեգովինաում մինչ այսոր բնակրությունը շարհունակում է պակասել և մի գուցե մի քանի տարուց 2երկրներում բնակչությունը մետավոր հավասարվի: Միջին հասակը երկրներում շարհունակում է բարձրանալ, սակայն Բոսնիա և Հերցեգովինաում թիվն ավելի արագ է աճում, ներկա պահին այնտեղ միջին հասակը 43,1 է, իսկ Հայաստանում 35,4:
1կմ2 վրա Հայաստանում 104 մարդ է ապրում, իսկ Բոսնիա և Հերցեգովինաում 64, ինչը խոսում է տարածքի մեծության մասին:

Հարավային Ամերիկա և ՀՀ: Սեռատարիքային բուրգեր

Ես ընտրել եմ բավականինիրարից տարբեր սեռատարիքային բուրգեր ունեցող երկրներ: Այստեղ կարող եք տեսնել, որ Ամերիկայում փոքր տարիքայինները ժամանակի ընդացքում սկսել է նվազել և ապագայում նույնպես կշարհունակի նվազել: Հյաաստանում պատկերը նման է, ինչպես նաև շատ ալյ երկրներում,՝ ՀՀ ծնելիությունը և փոքր տարիքայինները ժամանակի ընդացքում սկսել է նվազել և ապագայում նույնպես կշարհունակի նվազել, ինչը վկայում է երկրի զարգանալու մասին: Ամերիկայում գերակշռում են 30-34 տարիքայինները, իսկ Հայաստանում 20-24 և 25-29 տարիքայինները: Հայաստանում միջին տարիքը բավական ցածր է Ամերիկայի համեմատ:

2090 թվականին 2 երկրների սեռատարիքային բուրգերնը իրար, ոչ շատ բայց նման են:

ՀՀ աշխարհագրական դիրք

  • Ուրվագծային կամ թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ հարևան երկրներն ու նրանց հետ ունեցած ՀՀ սահմանների երկարությունը:
    Թուրքի — 280կմ
    Ադրբեջան — 930կմ
    Իրան — 42կմ
    Վրաստան — 196
  • Թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ տարածքի հեռավորությունը (ուղիղ գծով) Սև ծովից, Միջերկրական ծովից, Կասպից ծովից և Պարսից ծոցից:
    Սև ծով — 163
    Կասպից ծով — 193
    Միջերկրական ծով — 750
    Պարսից ծոց — 1000
  • Բնութագրեք ՀՀ աշխարհագրական դիրքը դիտարկելով այն տնտեսական, քաղաքական և կլիմայական տեսանկյուններից:
    Հարևաններն են Թուրքիան, Ադրբեջանը, Իրանը և Վրաստանը: Հարավային Կովկասով (և Հայաստանով) է անցնում Հարավարեւելյան Ասիան և Կենտրոնական Ասիան Եվրոպային միացնող ցամաքային ճանապարհը: Դեպի օվկիանոսներ ելք չունի: Տնտեսաաշխարհագրական դիրքը գնահատվում է ոչ նպաստավոր: Հայաստանում առկա են տարվա 4 եղանակներն էլ:

Հայաստանի աշխարհագրական դիրք

1.Ֆիզիկական քարտեզի վրա ցո՛ւյց տվեք Հայկական լեռնաշխարհը և նկարագրե՛ք նրա սահմանները:
Հայկական լեռնաշխարհից դեպի Արևմուտք տարածվում է Փոքրասիական բարձրավանդակը, իսկ հարավարևելյան հարևանությամբ գտնվում է Իրանական բարձրավանդակը: Նրա հյուսիսում Կովկասյան մեծ լեռնաշղթան է, իսկ հարավում գտնվում է Միջագետքի դաշտավայրը, արևելքում՝ Կուր-Արքասյան դաշտավայրը, որը հյուսիսից հարում է Կասպից ծովին, հյուսիս-արևմուտքում՝ Սև ծովը, իսկ հարավ-արևմուտքում՝ Միջերկրական ծովի ափամերձ լեռնաշղթաները:

2. Համեմատե՛ք տարբեր պատմական քարտեզներում պատկերված Հայաստան պետության սահմանները Հայկական լեռնաշխարհի բնական սահմանների հետ:
Հայաստան պետության և հայժողովրդի զբաղեցրած տարածքի սահմանները հազարամյակների ընթացքում շատ են փոխվել: Տիգրան Մեծի ժամանակ մեզ անվանել են ծովից ծուվ Հայաստան, որը ձգվել է Միջերկրական ծովից մինչև Կասպից ծով և Կովկասյան լեռնաշղթայից մինչև դաշտային Միջագետք: …

3. Ո՞րն է «աշխարհագրական դիրք» հասկացության բովանդակությունը: Թվարկե՛ք և համեմատե՛ք դրա տարատեսակները:
Աշխարհագրական դիրքի տարատեսակներն են՝ տնտեսաաշխարհագրական, քաղաքաաշխարհագրական, մաթեմատիկաաշխարհագրական և ֆիզիկաաշխարհագրական:

4.Ո՞րն է պետության քաղաքաաշխարհագրական դիրքի և տնտեսաաշխարհագրական դիրքի կարևորությունը: Ինչպե՞ս կարող են դրանք լինել նպաստավոր և ոչ նպաստավոր:
տնտեսաաշխարհագրական և քաղաքաաշխարհագրական դիրքերը, ձևավորվում են հասարակական երևույթների ազդեցությամբ և ենթակա են արագ փոփոխությունների: Ունեն կարևոր դեր:

5.Որո՞նք են Հայաստանի քաղաքաաշխարհագրական և տնտեսաաշխարհագրական դիրքի փոփոխման պատճառները:
Պատճառները լինում են արտաքին և ներքին: Արտաքին պատճառներ են հարևան պետությունների հետ հարաբերությունները: Ներքին պատճառներ են պետության միջազգային կարգավիճակի, ներքին քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական իրադրության, քաղաքական կողմնորոշումը, հարևանների հետ հարաբերությունները:

Ճապոնիա

  1. Բնութագրեք Ճապոնիայի աշխարհագրական դիրքը:
    Ճապոնյան ծովային երկիր է, որը բարենպաստ պայման է երկրի համար: Ճապոնիան գտնվում է գեոսիկլինալային գոտում, որի պատճառով էլ
    7-9 տարին մեկ տեղի ունեցով ավերիչ և կործանարար երկրաշարժներն են:
  2. Ի՞նչ դեր ունի Ճապոնիան հվ-արմ Ասիայում և ամբողջ աշխարհում
    Ճապոնիան շատ զարգացած երկիր է: Ճապոնիան արտադրել է շատ ավտոմեքենաներ, ինչպիսին են Տոյոտան, Նիսանը, Հոնդան, և այլն:
  3. Որո՞նք են Ճապոնիայի զարգացման նախադրյալները:
    Ճապոնացիների շատ աշխատասեր են: Քանի որ Ճապոնիան մի ժամանակ աշխարհից կտված է եղել, նրանք շատ առումենով տարբեր էին, և այնպես ստացվեց, որ նրանք որոշեցին չզիջել մյուսներին, և աշխատասիրության շնորհիվ հասան նրան, որ հիմա աշխարհի գերզարգացած երկրներից են:
  4. Որո՞նք են Ճապոնիայի տնտեսության առաջատար ճյուղերը:
    Արդյունաբերություն, գյուղատնտեսություն, ծառայություն: