1. Դո՛ւրս գրել անկախ դերբայները (նաև հոլովված ձևերը),
որոշե՛լ խոնարհումը (ե, ա) և կազմությունը (պարզ, ածանցավոր)։
1. Գիլլիի եղեգնուտներում շրջելիս երեսնական թվականներին ես էլ եմ հանդիպել հավալուսնի բների։ Լողալով շարժվող մի կղզյակի վրա եղեգների և ջրային
բույսերի անճոռնի կույտեր կային, որոնց վրա ես տեսա այդ թռչուններին՝ անշարժ
նստած, ահագին կտուցները հնարավորին չափ ներս քաշած և ծայրերը հենած
բլրակի պռնկին։ Չկարողացա մոտենալ, ուստի և թխսկանները իրենց բները թողնելու փորձ չարին։
2. Հավալուսնը ջրի մեջ սուզվելու սովորություն չունի, ուստի որսին դեպի ափ
քշելիս ձկների մի մասը հատակով ետ է փախչում դեպի ջրի խորքը։ Այդ բանը
բնազդով «գիտեն» հավալուսնները, ուստի հաճախ իրենց որսորդությանը ընկերացնում են ձկնկուլներին, որոնք, ինչպես հայտնի է, հիանալի սուզվել գիտեն։ Այդ
դեպքում ստացվում է խելացի կազմակերպված որս. Հավալուսնները ջրի վերին
շերտից քշում են ձկներին դեպի ափ, իսկ ձկնկուլները սուզվում և հատակով են
շարժվում դեպի ծանծաղուտը։

2. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ ածանցավոր բայը։
1. որոնել, թոշնել, տոնել, իջնել- իջնել
2. զբոսնել, հայտնել, տեսնել, ձոնել- տեսնել
3. օթևանել, հորինել, հիմնել, ելնել- ելնել
4. հասնել, մթնել, մեկնել, դեղնել- հասնել
5. զանազանել, խթանել, անվանել, հագնել- հագնել
6. ճանաչել, զեղչել, փախչել, կանչել- փախչել
7. թռչել, շնչել, գոչել, հնչել- թռչել
8. կոչել, կորչել, շառաչել, կանաչել- կորչել
9. եզրապատել, կոտրատել, ընդհատել, վանկատել- կոտրատել
10.կարոտել, կավճոտել, ցատկոտել, փոշոտել- ցատկոտել

3. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ այն բայը, որը կրավորական ածանց չունի։
1. կոտրվել, գրվել, ծարավել, հաղորդվել- ծարավել
2. սոսնձվել, սեղմվել, ներկվել, գրավել- գրավել
3. խորովել, վաճառվել, գնահատվել, կրճատվել- խորովել
4. շարվել, տպագրվել, բղավել, մթերվել- բղավել
5. գլորվել, գովել, ձևավորվել, միավորվել- գովել

4․Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ նշված սեռի բայը։
1. ներգործական – նիրհել, ցատկել, նկարել, ձգտել- նկարել
2. ներգործական – խարխափել, բաշխել, զբոսնել, հիանալ- բաշխել
3. ներգործական – սայթաքել, մրսել, շտապել, ստուգել- ստուգել
4. չեզոք – զարդարել, նախորդել, շաղախել, ձուլել- նախորդել
5. չեզոք – ընդգծել, փոփոխել, կուտակել, փայլել- փայլեմ
6. չեզոք – ուղղել, թողարկել, ցատկել, հղկել- ցատկել
6. կրավորական – գրավել, սղոցվել, բղավել, խռովել- սղոցել
7. կրավորական – վրդովել, նզովել, հոլովել, վաճառվել- վաճառվել
8. կրավորական – կռավել, բովել, ճշգրտվել, թոթովել- ճշգրտվել

Գործնական քերականություն

Մրջյունը և աղավնին

Աղավնին, նկատելով վրա հասած փորցանքը, նրա կողմ է նետում մի փոքրիկ ճյուղ, վորի վրա էլ բարձրանում է մրչյունն ու կարողանում փրկվել:

Նույն այդ պահին մի որսորթ փափագում էր բռնել աղավնուն և պատրաստվում էր ցանցե թակարթը գցել նրան: Փրկված մրչյունը հասկանալով ամենը՝ շտապում է օքնության: Մոտենում ու միանգամից կծում է որսորթի վոտքը, որից հետո նա ճչում է ու գցում ցանցը: Իսկ աղավնին ճախրում է վեր և թռջում, գնում շատ հեռու:

Աղավնին, նկատելով վրա հասած փորձանքը, նրա կողմ է նետում մի փոքրիկ ճյուղ, որի վրա էլ բարձրանում է մրջյունն ու կարողանում փրկվել:

Նույն այդ պահին մի որսորդ փափագում էր բռնել աղավնուն և պատրաստվում էր ցանցե թակարդը գցել նրան: Փրկված մրջյունը հասկանալով ամենը՝ շտապում է օգնության: Մոտենում ու միանգամից կծում է որսորդի ոտքը, որից հետո նա ճչում է ու գցում ցանցը: Իսկ աղավնին ճախրում է վեր և թռչում, գնում շատ հեռու:

Читать далее «Գործնական քերականություն»

Վահան Տերյան «Աշնան մեղեդի»

Աշնան մեղեդի

Ժամանակները անցնում են, բայց այս բանաստեղծությունը մնում է իմ ամենասիրելին: Գեղեցծությն, հանգստություն, մի գուցե նաև մի քիչ տխրություն, կա այս բանաստեղծության մեջ: Այդ չափից դուրս անկրկներլի նկարագիրը, ավելի տպավորիչ և հեքիաթային է դարձնում աշնան պես արդեն իսկ գեղեցիկ եղանակը:

Գործնական քերականություն

Կազմել բարդ բառ՝ վերջին բաղադրիչ դարձնելով տրված բառերի առաջին արմատները:
նյութապաշտ — փայտանյութ, շինանյութ, պարարտանյութ
մոտակա — մարդամոտ, սրտամոտ
դաշտավայր — մարզադաշտ, սահադաշտ
փետրազարդ — արծվափետուր, աղվափետուր
թռիչքաձև — ուղղաթիռ, ինքնաթիռ
հուսախափ — լիահույս

դիտակետ — ակնդետ
աստիճանացույց- բարձրաստիճան
պատվոգիր — բարձապատիվ
գնդակոծել — երկրագունդ
գթասիրտ — բարեգութ
տիրապետություն — տանուտեր

խոսակցություն — բարեխոս
անչափահաս — ջերմաչափ
վառելահեղուկ — գունավախ
հարսնատես — նորահարս
շնչասպառ — մահաշունչ
նվիրագործել — հուշանվեր

դիրքորոշում — բարձրադիր
պատկերասրահ — գեղապատկեր
հավաքատեղի — հանրահավաք
ծննդավայր — նորածին
անցաթուղթ — ժամանց
ոսկրախտ — կողոսկր

խեղդամահ — ջրախեղդ
դարձերես — ետդարձ
դարաջրջան — ոսկեդար
շնորհազրկում — մենաշնորհ
խաբեպատիր- հուսախաբ
օղակաձև — ականջօղ

Գործնական քերականություն

  1. Գտնե՛լ մեկ արմատ և երկու ածանց ունեցող բառերը (բառի մեջ կարող է լինել նաև հոդակապ)։ Կազմե՛լ նախադասություններ՝ գործածելով այդ բառերը։
    Լուսանկարչական, տեսականորեն, գրահրատարակչական, հացթուխ ծովեզրյա, դարբնություն, բարեհամբույր, ատաղձագործ, մանրանկարչություն, հրուշակագործ, վերաբաշխումգիտականորենանօգնական, բազմություն, տգիտություն:
  2. Գտնե՛լ մեկ արմատից և մեկ ածանցից կազմված բառերը:
    Հայեցակարգ, մետաղյա, բացառիկ, ասեղնագործություն, հաշվեկշիռ, որսորդ, պողպատե, ձուլակաղապար, հնություն, ժամանակահատված, արժեիջեցում, նվիրում, միջազգային, գունեղ, իրականություն, ընդհանրացում,հարթակ, խտրականություն, մեղմորեն, միջնակարգ, շարժուն, ներգաղթյալ, մենաշնորհ, միջուկ, բուսականություն։
  1. Առանձին սյունակներով դուրս գրե՛լ նախածանց,
    վերջածանց, ինչպես նաև թե՛ նախածանց, թե՛ վերջածանց ունեցող բառերը։
    Անհայտ, խնձորենի, անմտություն, հակաթույն, մթերային, տգեղ,
    վերահաշվում, անհոգաբար, կաղնուտ, անհավատալի, միլիոնավոր, չկամ,
    ցուցանակ, արտապատկեր, ենթավարպետ, գերադաս, կղզյակ, հարակից,
    հայրական, ներգրավում, տրամագծորեն, անհարմար, ապաշնորհ, դժգոհություն,
    հավաքածու, լսարան, համատեղություն, ծիծաղելի, անթիվ, մորթեղեն, միտք։

    նախածանց – անհայտ,  հակաթույն, տգեղ, վերահաշվում, չկամ, արտապատկեր, հարակից, ենթավարպետ, գերադաս, ներգրավում, անհարմար, ապաշնորհ, դժգոհություն, անթիվ

    վերջնածանց – խնձորենի, մթերային, կաղնուտ, միլիոնավոր, ցուցանակ, կղզյակ, , հայրական, տրամագծորեն, դժգոհություն,հարակից, մորթեղեն, միտք

    նախածանց+վերջացանց-  անմտություն, անհոգաբար, անհավատալի,

Գործնական քերականություն

1։ Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով բ, պ կամ փ։
Գաբրիել, սփրթնել, դարպաս, դարբին, շամփուր, երբ,
իբրև, խաբել, խարխափել, Հակոբ, համբերել, ջրարբի, համբույր,
փրփուր, հապճեպ, հափշտակել, հարբել, նուրբ, շաբաթ, որբ, Սերոբ,
ապշել, սուրբ, սրբել, հղփանալ, ուրբաթ, Քերոբ, թփրտալ, աղբանոց,
ցայտաղբյուր, եղբայր, ողբ:

 2. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով գ, կ կամ ք։
Անգամ, ավագ, կողպեք, գոգ, երգ, զուգել, թագավոր, վարակել,
թարգմանել, կարագ, կարգ, հագնել, հանքափոր, հոգնել, հոգի,
հոգնակի, ձագ, ձիգ, տարերք, ճիգ, ճրագ, մարագ, մարգարե,
մարգարիտ, փեղկ, տրտմաշուք, փողկ, նորոգել, շոգ, ոգի, բազրիք,
պատարագ, պարգև, սուգ, արտասուք, փակցնել, թաքցնել, ուրագ,
օգնել, Օքսեն, վարուցանք, քսուք, օգուտ։

 3. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով դ, տ կամ թ։
Աղոթք, արդար, արդեն, արդյոք, արդյունք, թփուտ, արդուկ, բարդ,
բերդ, բուրդ, դադար, դրդել, երթիկ, երդում, զարդ, լաջվարդ, զվարթ,
լերդանալ, լյարդ, խնդիր, խորդուբորդ, թուղթ, կարդալ, կենդանի,
հաղորդել, պադգարակ, մարդ, նյարդ, սթափվել, թատերական, Նվարդ,
որդ (ճիճու), որթ (խաղողի վազ), որդի, վարդ, Վարդան, վարդապետ,
շքերթ, Վարդգես, վրդովել, օդ, օրիորդ, գնորդ, ժողովուրդ, խրտվիլակ,
ընդամենը, ընդհակառակը, փարթամ, ընդհանուր, ընդունակ, ընդունել,
ընդարմանալ։

4.Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով ձ, ծ կամ ց։
Արձակուրդ, ասացվածք, ընդարձակ, ատաղձագործ, գլուխկոնձի,
համարձակ, բարձ, բարդել, թխվածք, բարձր, խցկել, առանցք, դաղձ,
դարձ, կցկտուր, դեղձ, դեղձանիկ, հանդիպակաց, դերձակ, դերձան,
խուրձ, ձվածեղ, հանդերձ, հինավուրց, լպրծուն, հարձակվել,
համբարձվել, Համբարձում, փայծաղ, ործ, վարձ, ուրձ, փորձ,
օձ, օձիք։

5. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով ջ, ճ կամ չ։
Աղջիկ, ամբողջ, թարթիչ, աջ, ծխամորճ, առաջ, աճպարար,
գոճի, խոճկոր, առաջին, կոճկել, առաջնորդ, արջ, զիճել, թռչել, թրջել, իջնել, կարկաջել, մեջ, միջև, մեջք, ողջ, մուրճ, ողջույն,
մահճակալ, առողջ, ոջիլ, կաչաղակ, վերջ։

Շատ ու շատ դարեր առաջ սաղարթախիտ անտառում հանդիպեցին ծառերի արքա կաղնին ու հավքերի արքա արծիվը: Շուրջը տարածած հզոր ճյուղերը՝ կանգնած էր կաղնին՝ ամբողջովին կանաչ, փարթամ տերևներով զարդարված: Խրոխտ ու երկնահուպ կաղնին իշխում էր բոլորի վրա՝ հաստաբեստ ճյուղերի հովհանու տակ պահելով անտառի՝ իր համեմատությամբ գագաթ թվացող բնակիչներին: Արծիվը՝ բարձրաբերդ քարակարկառների, լերկ լեռնագագաթների վեհապանծ տիրակալը, բացած հսկայական թևերը, գիշատիչ աչքերով նայեց կաղնուն և մագիլներով բռնելով ճյուղերից՝ քմծիծաղով ասաց.
— Տեսնում եմ՝ հպարտ ես ու ամբարտավան: Չլինի՞ կարծում ես, թե տիեզերքի տիրակալն ես: Նայի՛ր՝ ով է կանգնած քո առաջ, և խոնարհվի՛ր: Դարերն անգամ վախենում են ինձանից, և այն ժամանակ, երբ քո տեղում արմատներդ էլ չեն լինի, ես՝ ահեղ արքաս երկնքի, դեռ կսավառնեմ բարձրունքներում:
— Մի՛ պարծենա այդպես,- բարբառեց կաղնին՝ արհամարհանքով նայելով արծվի՝ կրակի պես բոցկլտուն աչքերին:
— Գոռո՛զ արծիվ, ժամանակը ցույց կտա:

1.Շարունակի՛ր և ամբողջացրո՛ւ կաղնու խոսքը՝ ուղղված արծվին:
— Իմ արմատներն այնքան ամուր են, որ ես այսպես կարող եմ ապրել հազարավոր տարիներ:

2.Ի՞նչը դուր չեկավ քեզ արծվի պահվածքում և ինչո՞ւ: Կարծիքդ հիմնավորի՛ր 1 նախադասությամբ:
Գոռոզ էր նրա պահվածքը: Չեմ կարծում որ ինչ-որ մեկին դուր են գալիս գոռոզ մարդիկ, ովքեր իրենց մնացածից վեր են դասում: Փաստ է այն, որ բոլորս հավասար ենք, և ոչ ոք առավել չէ:

3.Տեքստում գործածված մագիլ, սավառնել, լերկ բառերին գրի՛ր երկուական հոմանիշ:
մագիլ — ճիրան, եղունգ
սավառնել — ճախրել, սլանալ,
լերկ
Մերկ, ամայի

Գործնական քերականություն

1. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով է կամ ե։
Այգեէտ, այժմեական, անեական, անպատեհ, առէջ, առօրեական,
անվրեպ, գոմէշ, գրեթե, դողերոցք, ելևէջ, երբևէ, երբևիցէ,
էլեկտրաէներգիա, էմալե, ինչևէ, ինչևիցէ, լայնէկրան, խեցի, կրետ,
հէկ, հապճեպ, հիպոթեզ, հյուլե, հնեաբան, մանանեխ, մանրէ,
միջօրեական, որևէ, որևիցէ, պոեմ, սեթևեթել, վայրէջք, տիեզերք,
տոթակեզ, տրիոլետ, քրիստոնեական։

2. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով օ կամ ո։
Ականջօղ, ամանորյա, ամենօրյա, անօգնական, անօթևան, անորոշ,
ապօրինի, արծաթազոծ, բացօթյա, բնօրրան, գազօջախ, գիշերուզոր,
գիշերօթիկ, զորք, լավորակ, կեսօր, հանապազորդ, հանապազօրյա,
հոգս, հոդս ցնդել, հոտնկայս, մեղմօրոր, մեղմորեն, միօրինակ,,
նախորոք, ոսկեզօծ, ջրօրհնեք, վաղորդայն, վաղօրոք, տասնօրյակ,
տարորոշել, տափօղակ, օրըստօրե, օրորել։

3. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով ը տառը։
Ակնդետ, ակնթարթ, անակնկալ, անընդհատ, առընթեր,
առնչվել, գույնզգույն, դասընթաց, դասընկեր, երկընտրանք,
ինքնըստինքյան, լուսնկա, խոչնդոտ, կորնթարդ, համընկնել,
հյուրընկալ, ձեռնտու, ճեպընթաց, մերթընդմերթ, նորընտիր,
որոտընդոստ, սրընթաց, ունկնդիր։