Քայլարշավ Աշտարակում

Քայլարշավի մեկնակը տվեցինք Ներսես Աշտարակեցու հրապարակից: Առաջին փոքրիկ կանգառը Ճոճվող կամուրջն էր, հիացանք գեղեցիկ տեսարանով, նկարներ արեցինք և շարժվեցինք առաջ՝ դեպի սբ. Սարգիս եկեղեցի: Լսեցինք եկեղեցու պատմությունը, հանգստացանք, և շարհունակելով քայլքը Աշտարակում, գնացինք դեպի Գուրմե-Դուրմե շոկոլադի գործարան: Եթե պատրաստվում ենք համտեսել շոկոլադ, պետք է նաև իմանանք ծագման պատմություն, հետևաբար դիտեցինք շոկոլադի մասին մի փոքրիկ տեսանյութ, ապա ինքներս փաթեթավորեցինք: Ապա հաջորդաբար այցելեցինք, սբ. Մարիանե եկեղեցի և սբ.Կարմրավոր եկեղեցիներ, որտեղ երգեր լսեցինք և երգեցինք, մոմ վառեցինք… Չնայած աշնան, եղանակը բավականին տաք էր, օդը մաքուր, քասախի աննակարագրելի գեղեցկությունը… Չքնաղ, անմոռանալի տեսարան էր: Հիասքանչ ժամանակ անցկացնելուց հետո,արդեն մի փոքր հոգնած սակայն լավ տրամադրությամբ վերադարձանք ետ:

Արաքս գետ

Արաքսը Հայկական լեռնաշխարհի ամենախոշոր գետերից մեկն է։ Ավազանն ընդգրկում է Թուրքիայի, Հայաստանի, Արցախի, Իրանի և Ադրբեջանի տարածքը։ Ունի 1072 կմ երկարություն։ Հայաստանի գետերի մեծագույն մասը պատկանում է Արաքսի ավազանին։ Հայերը նրան անվանում են Մայր Արաքս կամ Մայր գետ: Նորագույն պատմության մեջ Արաքսը համարվեց աշխարհաքաղաքական սահման։ Ըստ Գյուլիստանի և Թուրքմենչայի պայմանագրերի՝ գետն ընտրվեց որպես սահման Ռուսական և Պարսկական կայսրությունների միջև։
Բանասեր Արամ Ղանալանյանը իր գրքում Արաքս անվան ժողովրդական ստուգաբանության երկու պատում է բերում։ Ահա դրանցից մեկը:

«Հայոց Արաքս թագավորը պարսիկների հետ պատերազմելու ժամանակ մեկի միջոցով նախազգուշացում է ստանում, որ ինքը միայն այն ժամանակ հաղթանակ կտանի, երբ աստվածներին զոհ կմատուցի երկու լավագույն ու գեղեցիկ կույսերի։ Խնայելով իր դուստրերին, Արաքս թագավորը զոհաբերում է իր հպատակներից մեկի աղջիկներին։ Սրանց հայրը միաժամանակ խեղդում է իր մեջ դառնության ու վիրավորանքի զգացումը, սակայն հենց որ հարմար առիթ է ներկայանում, թաքստոցից սպանում է Արաքսի աղջիկներին: Իմանալով այդ մասին, Արաքս թագավորը նետվում է Ճալմոս գետը, որն այնուհետև նրա անունով կոչվում է Արաքս»:

Ուրմիա լիճ

Ուրմիա կամ Կապուտան լիճ: Անհոսք աղի լիճ է, գտնվում է Իրանի հյուսիս -արևմուտքում։ Հայկական լեռնաշխարհի, 3 խոշոր լճերից ամենամեծն էր մինչև 20-րդ դարի վերջը։ Լիճ թափվող գետերի ջուրն անխնա օգտագործելու պատճառով Ուրմիայի մակերեսը զգալիորեն կրճատվել է, ափերը աղակալել են, կտրուկ բարձրացել է ջրի աղիությունը։ Կապուտան են թափվում բազմաթիվ գետեր՝ Սալմաստի գետը, Ջահատու, Կարմիրջուր (Աջի), Կադեր, Մարի (Բարանդուզ), Նազլու։ Լճի երկարությունը 140 կմ է, մակերեսը՝ մոտ 5.800 կմ², խորությունը՝ մինչև 15 մ, ավազանը՝ մոտ 500.00 կմ²։ Գտնվում է տեկտոնական իջվածքում, 1275 մ բարձրության վրա։ Աղիությունը շատ բարձր է՝ 150-250 % է, հիմնականում քլորիդներ են: Աղիության պատճառով բուսական և կենդանական աշխարհը գրեթե բացակայում են։ Ձկներ չկան, կան միայն մանր խեցգետնամաններ և որոշ ջրիմուռներ։ Լճում կա 60 կղզի՝ գլխավորապես հարավային մասում։ Խոշորներն են Էշակ, Թելա, Ձիերի, Շահի։
Նախնադարյան շրջանում, երբ Հայկական լեռնաշխարհը միավորված էր մեկ պետության՝ Վանի թագավորության կազմում, լիճը հայտնի էր «Արևմուտքի ծով» անվամբ, որը ստացել էր «Արևելյան ծովի»՝ Կասպից ծովի հետ համեմատությամբ։ Մ.թ.ա. 6-րդ դարից մինչև մ.թ. 4-րդ դարը՝ մոտ մեկ հազարամյակ, լճի տարածքը մտնում էր հայոց պետության կազմի մեջ։ Այն հայտնի էր որպես «Կապուտան ծով», և որպես այդպիսին ամրագրվել էր Մովսես Խորենացու և Անանիա Շիրակացու աշխատություններում։

Հայկական լեռնաշխարհ

  • Այսօր որ երկրների տարածքներն են տեղակայված են հայկական լեռնաշխարհի տարածքում:/գրավոր/
    Գտնվում է Առաջավոր Ասիայում՝ Իրանական և Փոքրասիական բարձրավանդակների միջև։ Հյուսիսում Կովկասյան լեռներն են և Սև ծովը, հարավում՝ Միջագետքի դաշտավայրը։
  • Օգտվելով տարբեր աղբյուրներից գրավոր փոքրիկ հետազոտական աշխատանք ներկայացնել հայկական մի քանի բնակավայրերի, գետերի, լեռնաշղթաների, լճերի անվանումների և դրանց հետ կապված ավանդազրույցների մասին:
    Ուրմիա լիճ
    Արաքս գետ

Վանի թագավորություն

Աստվածաշնչում հիշատակվում է որպես Արարատյան թագավորություն, իսկ ասորեստանցիները այն կոչում էի Ուրարտու:

Սարդուրի 1-ին
Ք. ա. 9-րդ դարում Հայաստանի հզոր արքա է հիշատակվում Սարդուրի 1-ինը(835-825թ.): Նա հեշտորեն կարողանում էր դիմադրել ասորեստանի արշավանքներին: Սարդուրի առաջինը հիշատակվում է, որպես Հայաստանի հարավային շրջանների տիրակալ: Վանա լճի ավազաններում և Աղձնիքի շրջաններում կատարել է շինարարական և ռազմական գործունեություններ: Նրա կատարած կարևոր քայլերը ամրապնդեցին Վանի թագավորության ապագա վերելքը: Եվ նրա հաջորդների իշխանությանն ընդարձակվեց, և աստիճանաբար սկսեց ընգրկել իր մեջ ՀՀ լեռնաշխարը և ալյ տարածքներ:

Տուշպա-Վան
Պետությունը սկսեց հզորանալ, և պետք էր ավելի մեծ և շքեղ մայրաքաղաք: թ. վերջերին Սարդուրի -ինը, Վանա լճի ափին հիմնադրեց Տուշպա մայրաքաղաքը: Եվ նրան կոչում էին «տերը Տուշպա քաղաքի»:
Սարդուրի 1-ինը թողել է մի քանի արձանագրություն, և ներկայանում է ինչպես «մեծ արքա, հզոր արքա, տիեզերքի արքա, և այլն»: Այդ տիտղոսին արժանացել է, կրելով հաղթանակ ասորեացիների դեմ տարված հախթանակի շնորհիվ, Ք. ա. 835 թվին:

Արգիշտի 1-ին
Նրա թագավորման տարիներին, թագավորությունն ընդգրկում էր որ միայն Հայաստանը, այլև զգալի տարածքներ սահմաններից դուրս: Արշավանքներից մեկի ժամանակ գրավեց Բաբելոնյան: Դրանով նա երեք կողմից՝ հյուսիսից, հարավից և արևելքից, շրջափակման մեջ վերցրեց Ասորեստանը:

Արգիշտի 1-ինը հիմնեց բազմաթիվ բնակավայրեր, որոնցից նշանավոր էր Էրեբունին(հետագայում ՀՀ մայրաքաղաք Երևանը) Ք, ա. 782 թ.: Դրանից 6 տարի անց Արարատյան դաշտում, արքան հիմնեց նոր քաղաք-ամրոց՝ Արգիշտիխինիլին: Նրա գերիշխանությունը տարածվել է բուն թագավորության սահմաններից, շատ հեռու՝ մինչև Փոքր Ասիա և Պարսից ծոց:

Սարդուրի 2-րդ
Թագավորության հզորացումը շարհունակվեց նաև հաջորդ արքա՝ Սարդուրի 2-րդ ի թագավորման ժամանակ, Ք. ա. 764-735 թ. : Նրա գահակալմանշրջանում Վանի տերությունն ունեցել է տարածքային ամենամեծ աճը: Հյուսիսում հասնում էր սև ծով, ներառյալ Կուլխա երկիրը: Հյուսիսարևելյան սահմանը հասնում էր Կուր գետ: Արևելքում տերության սահմանները հասնում էին Կասպից ծով, իսկ Արևմուտքում Փոքր Ասիա: Հարավում վերագրավեց Բաբելոնիան, ամրապնդելով սահմանը մինչև պարսից ծոց: Հարավարևմուտքում տիրեց Դամասկոսի թագավորությանը:

ՀՀ լեռնաշխարհ

  1. Ո՞ր լեռն ունի Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթը:
    ՀՀ բարձրավանդակի ամենաբարձր լեռը Մասիսն է(Մեծ Արարատ), ունի 5165 մ. բարձրություն ծովի մակարդակից: Իսկ Մասիսը(Փոքր Արարատը) 3925 մ. բաձրություն:
    Հայաստանի Հանրապետության տարածքի ամենաբարձր լեռը Արագածն է, 4096 մ. բարձրությունով:
  2. Թվե՛ք Հայկական լեռնաշխարհի մի քանի խոշոր լճեր
    Սևան լիճը, Վան և Ուրմիա լճերը…
  3. Ո՞ր գետն է այլ կերպ անվանվում «Մայր գետ»
    Արաքս գետին այլ կերպ անվանում են «Մայր գետ»:
  4. Թվե՛ք Հայկական լեռնաշխարհի մի քանի խոշոր գետեր
    Արաքս, Տիգրիս, Կուր, Եփրատ….

Արցախյան պատերազմը (1991)

1. Ե՞րբ է Արցախում սկսվել հայ-ադրբեջանական պատերազմը։ Ե՞րբ է ԼՂՀ-ն հռչակվել անկախ։

1991թ. ապրիլ֊մարտ ամիսներին Արցախում բռնությունները գագաթնակետին էին հասել։ Ադրբեջանական հատուկ ջոկատայինները և զորքը բացահատ սկսեց պատերազմել հայերի հետ, տեղահանելու նպատակով՝ Գետաշենում և Շահումյանում։ Հասան նպատակին և հայերը լքեցին տարածքը։
Արդյունքում 91թ. մայիսից ԼՂԻՄ ում սկսվեց ազգամիջյան պատերազմ հայերի և ադրբեջանցիների միջև։

1991թ. Դեկտեմբերի 10ին անցկացվեց անկախության հանրաքվե։ ԼՂՀ ի բնակչության 80%(ով իրավունք ունե քվեարկելու) քվեարկեց, և ձայների 99% անկախությանը կողմ էր։

2. Նշե՛ք Արցախյան պատերազմի առանցքային դրվագները։
Շուշիի ազատագրում
Ծրագիրը կոչվեց 《հարսանիք լեռներում》։ 1993թ. մայիսի 9-ին կամանդոս՝ Արկադի Տեր֊Թադևոսյանի հրամանատարությամբ ազատագրվեց Շուշին։ Այդ կռիվը եղավ քաջերի միջև, ոչ թե մարդկանց և զենքերի։ Մայիսի 18-ին Լաչինը ազատագրվել, և դրանով ավարտվեղ Արցաղի 5 տարի տևող շրջափակումը։

3. Ո՞ր կառույցն է զբաղվում Արցախյան խնդրի խաղաղ կարգավորման գործընթացով։ Ի՞նչ արդյունքներ ունեցավ խնդրի խաղաղ կարգավորման փորձերը։
ԵԱՀԿ(Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպություն):

1192թ. հունրվարին ՀՀ-ն անդամակցեց ԵԱՀԿ-ի հետ, որը ակտիվ գործունեություն ծավալեց Ղարաբաղյան առճակատման խաղաղությաան և հարցը բանակցային ճանապարհով լուծման համար:

Գռաֆ դռակուլա

15րդ դարի Ռումինիայի իշխան Վլադ երրորդ Դռակուլան, նույն ինքը Գռաֆ Դռակուլան համարվում է վամպիռների նախահայրը։ Պատճառն այն է պատերազմից հետո նա խմում էր, իր կողմից սպանված մարդկանց արյունը։ Ծնվել է 1431 թ. Ռումինյայի Վալախիա քաղաքում, հորից հետո նա է եղել իշխանը։
Իր իշխանության տարիներկն պայքարել է Օսմանյան կայսրության դեմ, և վարվել անմարդկային նրանց հետ, զոհերին հանելով ցցերի վրա, և հենց այդ տեսարանի առաջ ճաշելով, դա էլ հերիք չէ, ուտեստի հետ միասին պմելով զոհերի արյունը։
Սակայն Ռումինացիների մեծամասնություն նրան ազգի հերոս է համարում։

Երբ նա 10 տարեկան էր Ռումինիան կործանման եզրին էր, և Օսմանյան կայսրության սուլթանը առաջարկեց Ռումինիայի իշխանին գերության տալ իր 2 երեխաներին՝ Դռակուլաին և նրա փոքր եղբորը։ Հարցակումները դադարեցնելու դիմաց։
Երկիրը փրկելու համար, այլ տարբերակ չունենլով, իշխանն այդպես էլ վարվեց, սակայն այն պայմանով, որ որդիները ողջ պետք է մնան։ Նրանց պահում էին բանտախցում, որտեղ նրանց հետ շատ վատ էին վերաբերվում։ Եվ չնայած խոստմանը Օսմանյան կայսրությունը վերսկսում է հարձակուները։ 4 տարի անց սպանվում է Դռակուլաի հայրը, և Վալախիայի իշխանն է դառնում Գռաֆ Դռակուլան։ Շուտով բանտախցից դուրս տարան նաև նրա եղբորը, և նրանք այլևս չհանդիպեցին։ Գերեվարված ռումինացիները սպանվում էին Դռակուլաի աչքի առաջ, և հենց ցցերի վրա։ Այդ ամենը տեսնելը և վրեժի զգացումը դառձան նրա ապագա դաժանությունների պատճառը։

Մի քանի տարի հետո սուլթանի հրամանով նա ազատվում է գերությունից։ Նա կարող էր գնալ իր երկիր և ղեկավարել այն, սակայն սուլթանի հրամաններով։ Ռումինիաի բանակը այնքան էր թուլացել այդ ընդացքում, որ Դռակուլան ալյ ելք չուներ, սուլթանի կարծիքով։ Եվ հենց այդ ժամանակ էլ նա վերածվեց վամպիռի…
Ռումինիան ծայրահեղ վիճակում էր, մարդիկ հիվանդ էին և անօգնական, տները կիսաքանդ էին, իսկ զորքը կազմում էր մի քանի 1000։ Եվ ով կսպասեր, որ ինչ֊որ մեկը Ռումինիան կրկին ոտքի կհանի։ Գռաֆ Դռակուլաին դա հաջողվեց։

Նա մցրեց նոր օրենքներ՝ դաժան, բայց արդյունավետ։ Նա հրամայեց սպանել ցանկացածին, ով գողություն կանի, մի քանի այդպիսի դեպքերից հետո, ժողովուդը գիտակցեց թե ով է իր ղեկավարը։ Ովքեր չէին ցանկանում աշխատել, նա կրկին սպանում էր։ Ժողովուրդը սարսափում էր նրանից։
Մի քանի տարի, և Ռումինիաում անցավ դժվար ժամանակաշրջանը։ Իսկ Օսմանյան սուլթանը չէր էլ պատկերացնում, որ Դռակուլան հզորացնում է երկիրը։

Երբ Օսմանյան սույթանը պատվիրակություն ուղարկեց Դռակուլաին, օսմանացի պաշտոնիաները մտան Դռակուլաի նստավայր գլխաշորերով, և զգուշացումից հետո էլ չհանեցին դրանք։ Դռակուլան հրաման տվեց մեխեր խրել նրանց գլխի մեջ, որպեսզի երբեք գլխաշորերը դուրս չգան…
Սուլթանը իմացավ, և հավաքեց իր 250000 անոց զորքը և հարձակվեց Ռումինիայի վրա, Դռակուլան, իր 30000 անոց զորքով ջախջախեց նրանց։ Սակայն անհասկանալի ձևով։ նա ոչնչացրեց հակառակորդի զորցի զգալի մասը գիշերվա ընթացում, և օսմնյան զորքն ասում էր, որ նրանք կարծես տեսիլքի հետ կռիվ տաին, անգամ զինվորներից մեկը սրով խոցել էր Դռակուլաին, իսկ նա շարհունակել է կռվել, կարծես ոչինչ չի եղել։

Սուլթանը չհավատալով այդ ամենին կրկին արշավանք կազմակերպե Ռումինիա դեմ, որին անձամբ մասնակցեց։ Ամբողջ գիշեր մարտնչելով, մի կերպ թաքնվեց ողջ մնալու համար, իսկ առավոտյան երբ դուրս եկավ թաքստոցից, տեսավ, որ իր զորքը հանվել է ցցերր վրա։ Օսմանցիները նահանջեցին այս դեպքից հետո։
Դռալկուլաի մասին սկսեցին խոսել բոլորը, երբ լուրերը տարածվեցին։ Նաև ասում էին, որ նա միայն գիշերն է շրջում աշխարհով, և ցերեկը նրան տեսնել անհնար էր։
Նրա չարությունը գնամով արդեն չափ ու սահման չէր ճանաչում։ Նա դաժանություններ էր կիրառում արդեն նաև սեփական ժողովրդի դեմ առանց որևե պատճառ։ Ժողովուրդը ատում էր նրան, և արդյունքում նա սպանվեց սեփական ժողովրդի կողմից։

Վերակառուցումն ու Արցախյան շարժման սկիզբը

  • ԽՍՀՄ-ում ե՞րբ և ո՞ւմ կողմից սկսվեց վերակառուցման քաղաքականությունը։ Ի՞նչ նպատակներ էր հետապնդում վերակառուցումը։
    1985-ի մարտին ԽՄԿԿ(կենտրոնական կոմիտեի) գլխավոր քարտուղար է ընտրվել Միխայիլ Գորբաչովը (1990-91-ին’ ԽՍՀՄ առաջին և վերջին նախագահը)’ «վերակառուցում» կոչված քաղաքականության «ճարտարապետը»: Խնդիր է դրվել վերափոխությունների միջոցով արագացնել երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացումը, կատարել քաղաքական համակարգի բարեփոխում:
  • Ի՞նչը նպաստեց Արցախյան շարժման սկզբնավորմանը։ Ե՞րբ է սկսվել շարժումը և ո՞ր իրադարձությամբ։ Ղեկավար ի՞նչ մարմին և ե՞րբ ստեղծվեց, ո՞վքեր էին դրա առաջին անդամները։
    Անդրդաշնությունից Խորհրդային միությանը առաջինը միաջավ Ադրբեջանը: Արդեն Ադրբեջանը խորհրդային միության պատպանության տակ էր: Նախիջևանը տրվում է Ադրբեջանին, Արցաղը անցնում է Ադրբեջանի կազմ, որպես ինքնավար մարզ, և միայն Սյունիքն է մնում Հայաստանի տարածքում:
  • Հիմնական գծերով ներկայացրե՛ք Արցախյան շարժման էությունը և սկզբնական փուլը։
    ԼՂԻՄ-ի հայությունը վերստին օրակարգ է մտցրել 1921-ից սկիզբ առած Խորհրդային Հայաստանին վերամիավորվելու հիմնախնդիրը: Սկսվել է հայ ժողովրդի ազգ-ազատագրական պայքարի նոր փուլը’ Արցախյան շարժումը: 1988-ի փետրվարի 20-ին ԼՂԻՄ-ի մարզխորհրդի արտակարգ նստաշրջանը, համաձայն ԽՍՀՄ Սահմանադրության, դիմել է Ադրբեջանական ԽՍՀ, Հայկական ԽՍՀ և ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհուրդներին’ ԼՂԻՄ-Ը Ադրբեջանի կազմից դուրս բերելու և Խորհրդային Հայաստանի կազմի մեջ ընդ գրկելու համար: Պատճառաբանելով, վատ վերաբերմունքը հայերի հանդեպ այնտեղ: Սակայն նրանք մերժում էին ստանում: Ադրբեջանի իշխանությունները գորբաչովյան ղեկավարության թողտվությամբ փետրվարի 27-29-ին Սումգայիթ քաղաքում կազմակերպել են հայ ազգաբնակչության ջարդեր: Պաշտոնական տվյալներով’ սպանվել է 27 հայ, կողոպտվել 200 բնակարան: Արցախում և Հայաստանում վերսկսվել են բողոքի բազմահազարանոց ցույցեր: Հայ ժողովուրդը ԽՍՀՄ կառավարությունից պահանջում էր արդարացի լուծում տալ Արցախի խնդրին, պատժել սումգայիթյան եղեռնագործներին, տալ կատարվածի քաղաքական գնահատականը: 1988-ի ապրիլի 24-ին 1915թ. Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը Ծիծեռնակաբերդում տեղադրվում է Սումգայիթյան ջարդերի զոհերի հիշատակին նվիրված խաչքար:
  • Ի՞նչ գիտեք սումգայիթյան ոճրագործության մասին։ Ովքե՞ր էին կազմակերպել այն։ Գնահատե՛ք այդ ոճրագործությունը։
    Փետրվարի 27-29-ին Սումգայիթում հայերը ենթարկվեցին ջարդի: Հայ ազգի դեմ իրականացրած այս հանցագործության նպատակն էր կանխել Արցախյան շարժումը:  Փետրվարի 26-ին՝ դեպքերից մեկ օր առաջ, Միխայիլ Գորբաչովը հայ մտավորականների հետ հանդիպման ժամանակ «մտավախություն» էր հայտնել Բաքվում ապրող ավելի քան 200.000 հայերի անվտանգության ապահովման շուրջ՝ այն ուղղակիորեն կապելով ԼՂԻՄ-ը Հայաստանի ԽՍՀ-ին վերամիավորվելու արցախահայության պահանջի հետ։ Սումգայիթում կրքերը բորբոքելու համար օգտագործվել են սուտ լուրեր. իբր Հայաստանում զանգվածաբար սպանում են ադրբեջանցիներին, թալանում նրանց ունեցվածքը և այլն։ Երեք օր շարունակվող սպանդի արդյունքները զարհուրելի էին, ջարդարարների գործողությունները՝ անօրինակ դաժան. ԽՍՀՄ պաշտոնական տվյալներով մի քանի տասնյակ, իսկ ոչ պաշտոնական՝ հազարից ավելի սպանվածներ, որոնց մեծ մասը խոշտանգումներից ու կտտանքներից հետո ողջակիզված, հազարավոր վիրավորներ, 18.000 փախստականներ, մի քանի հարյուր ավերված ու թալանված բնակարաններ, տասնյակ կողոպտված կրպակներ, խանութներ, արհեստանոցներ և հասարակական նշանակության օբյեկտներ, մի քանի տասնյակ հրկիզված ու ջարդված ավտոմեքենաներ և այլն։

ՀԽՍՀ տնտեսությունը, հասարակական-քաղաքական կյանքը

Ներկայացրե՛ք <<ՀԽՍՀ տնտեսությունը, հասարակական-քաղաքական կյանքը>> հետևյալ տեսակետներով

  • ՀԽՍՀ տնտեսության ճյուղերը և զարգացման ճանապարհը
    Պատերազմի ժամանակ Խորհրդային միությունը շատ տնտեսական կորուստներ տվեց և պետք էր ինչ-որ կերպ շտկել իրավիճակը: Խորհրդային միությունը արդյունաբերական քաղաքականություն իրականացրեց, բայց Հայաստանի համար դա դժվարությունների հանգեցրեց: Եվ հայաստանում սկսեց զարգանալ լեռնաարդյունաբերությունը (քարեր): Սկսեցին հիմնվել տարբեր գործարաններ: Ապա Հայաստանը սկսեց զբաղվել ծանր արդյունաբերությունբ, մեքենաների արտադրություն և այլն:
    Գյուղատնտեսությունը նույնպես զարգանում էր, սակայն Հայսատանում հացահատիկի պաշարները քիչ էին: Այդ ժամանակ կոլեկտիվացում էր, սակայն ամեն մարդ ուներ իր սեփական տարածքը և աշխատում էր դրա վրա, օրվանից մի քանի ժամ տրամադրելով կոլեկտիվով աշխատանքին: Մարդիկ շահագռգռված չէին, այդ պատճառով բարձրացրեցին աշխատավարձը…
  • ԽՍՀՄ առաջնորդների իրականացրած քայլերը և ՀԽՍՀ-ն
    Ստալինը շարհունակում էր բռնակալ քաղաքականությունը: Մարդկանց վրա շնծու գործեր բացելով, ձերբակալելով, աքսորելով Սիբիր… Եվ շատ հայեր հայտնվեցին Սիբիրում: Նաև տարբեր երկրներում բնակվող հայերին բերում էին Հայաստան, խաբուելով, որ Հայաստանում ամեն ինչ լավ է: Սակայն Հայաստանում սով էր: Նրանք գոյատևելու համար շատ թանկարժեք բաները փոխարինում էին ուտելիքի հետ:
  • Այլախոհություն
    Առաջին անգամ Խրյուշովը խոսեց Ստալինի դեմ: Նա պահանջեց հետ բերել բոլոր աքսորվածներին, ովքեր անմեղ են: Դա բնականաբար ոչինչ չփոխեց, բայց դա մեծ քայլ էր և դրեց շատ բանի սկիզբը:
    Հայոց ցեղասպանությունից 50 տարի հետո եղավ արարողություն զոհերի հիշատակին: Դա չլսված բան էր այն ժամանաք, քանի որ ազգային հարցերը համարվում էին դավաճանություն: Մարդիկ սկսեցին չվախենալ խոսել իրենց հայրենիքից:
    Ստեղծվեցին ընդհատակյա կուսկցություններ, որոնցից ամենաճանաչվածը ազգային միացյալ կուսակցությունն էր: Ժամանակի ընդացքում սկսեցին նաև նրանց հետևից ընկնել, տարբեր կեղծ մեղադրանքներ ներկայացնել, ձերբակալել և այն:
    Սկսեցին տեղծվեցին ազգային պարի և երգի տարբեր խմբակնել… Այս ամենը եղավ ինչ-որ առումով ազատության սկիզբ: